تسهیل کمی

تسهیل کمی اقدامی است که از سوی بانک‌های مرکزی انجام می‌شود و موجب افزایش یافتن میزان نقدینگی و نیز تورم می‌شود. این اقدام معمولاً با هدف برانگیختن اقتصاد کشور، تشویق کسب‌وکارها، تشویق مشتریان به وام گرفتن و خرج کردن بیشتر انجام می‌گیرد. تسهیل کمّی (Quantitative easing) خرید دارایی بزرگ‌مقیاس هم نامیده می‌شود. درواقع سیاست پولی نامتعارف است که برخی از بانک‌های مرکزی، به‌منظور جلوگیری از کاهش عرضه پول، در زمان به وجود آمدن مشکلات در سیاست استاندارد پولی، به کار می‌گیرند. بانک مرکزی به‌وسیله خریدن مقادیر مشخص ذخایر مالی، از بانک‌های تجاری و دیگر نهادهای خصوصی، به‌اصطلاح تسهیل کمّی می‌کند و درنتیجه پایه‌ی مالی را بالا می‌برد. این سیاست با شیوه‌ی معمول خریدن یا فروختن اسناد قرضه با هدف ثابت نگه‌داشتن سود بازار متفاوت است. به‌نوعی تسهیل کمّی، قیمت‌ ذخایر مالی خریده شده را افزایش می‌دهد و این باعث کاهش بازدهی آن‌ها خواهد شد.

نظریاتی در باب تسهیل کمی (QE)

به اعتقاد پروفسور جان هرن، اقتصاددان انگلیسی، اکثر اقتصاددانان و دانشگاهیان معتقدند که نکته‌ای در رابطه با سیاست تسهیل کمی (QE) وجود دارد که کاملاً درست نیست. ولی به‌طور دقیق مشکل را نمی‌توانند بیابند. شایعاتی است که:

  • از QE برای نجات بانک‌ها استفاده‌شده است.
  • به افراد ثروتمند پول می‌دهد تا در بازار سهام قمار کنند.
  • در بازارهای سهام و املاک حباب ایجاد کرده است.

مزایای تسهیل کمی (QE)

  • برای تأمین مالی زیرساخت‌ها است.
  • به هر شهروند منطقه یورو، به مدت ۱۹ ماه ۱۷۵ یورو در ماه می‌دهد.
  • بدهی دولت را می‌کاهد.

تاریخچه

در جریان بحران مالی ۲۰۰۸، پس از فروپاشی لیمن برادرز (Lehman Brothers) اولین ورشکستگی که منجر به نابودی اقتصاد غرب شد، بازار بین‌بانکی مسدود شد. این امر موجب شد بانک‌ها وام دادن به یکدیگر را متوقف کنند؛ زیرا ممکن بود بانکی که وام می‌گیرد، حمایت بانک مرکزی را از دست بدهد. مشکلات این‌چنینی سبب انقباض پول و تهدیدی برای ایجاد یک دوره پایدار تورم منفی برای همه‌ی دنیا شد. چاره اصلی شاید چاپ کردن پول توسط بانک مرکزی بود! از سویی به شیوه با بازخرید بدهی دولت (Government Bond) عرضه پول را می‌توان بالا برد. در آن زمان ایالات‌متحده آمریکا سیاست QE را پیشنهاد کرد و انگلستان هم از آن استقبال کرد؛ اما مشکل اول این بود که چقدر بدهی باید بازخرید شود؟ هرچند این نظر همه اقتصاددانان نیست، ولی یک رابطه تأخیری (Lagging) میان میزان تغییر در عرضه پول و تأثیر آن بر تقاضای پول، درآمد اسمی ملی و سطح متوسط قیمت‌ها وجود دارد. زمان این تأخیر معمولاً بین ۱۲ تا ۲۴ ماه است. پس چه مقدار پول نقد یا الکترونیکی باید ایجاد کنیم؟ ازآنجایی‌که QE، علم دقیقی نیست و با در نظر گرفتن این نکته که بانک مرکزی نمی‌تواند در این زمینه اشتباه کند، بهترین کار این است که پول نقد زیادی وارد اقتصاد کنیم.

تأثیر بانک مرکزی بر بازار فارکس

تأثیر بانک مرکزی بر بازار فارکس برای کسی پوشیده نیست. به‌عنوان‌مثال بانک مرکزی انگلیس اقدامی در این زمینه (QE) کرد و نتیجه این شد که تورم از هدف خود بالاتر رفت. در سال 2011، بر اساس شاخص) RPI شاخص خرده فروشی ( تورم به بیش از ۶ درصد افزایش یافت؛ یعنی QE کاری را که انتظار می‌رفت انجام داد، از تورم منفی در انگلستان جلوگیری کرد و در حال حاضر هم از تورم منفی بیشتر در اتحادیه اروپا پیشگیری کرده است. شاید عجیب باشد اما آغاز سقوط QE، موفقیت اولیه آن بود. چراکه به‌غیراز کمک به مدیریت سطح متوسط قیمت‌ها، کار دیگری از آن برنمی‌آید. در مقالاتی که هواداران نظریه کینز (Keynesian) منتشر کردند، پیشنهاد شد که سیاست پولی (Monetary Policy) برای ادامه روند کاهش شکاف تولید و تحریک رشد در اقتصاد مفید است و می‌بایست استفاده شود. از زمانی که در جلسه گروه ۲۰ (G20) در سال ۲۰۰۹ در کسری‌های مالی، لندن موردحمایت قرار گرفتند، موفق به انجام این کار نشدند و در انگلستان وظیفه تحریک اقتصاد از خزانه‌داری به بانک مرکزی انتقال یافت. با توجه به اعتمادی که به QE وجود داشت و رئیس جدید مدیریت اقتصاد بر عهده‌اش بود، بانک انگلستان نقش خود در تقویت اقتصاد را عهده‌دار شد. میزان نرخ بهره (Interest Rate) به پایین‌ترین سطح رسید و از طرح‌های مختلفی مانند بودجه برای وام (Funding for Lending) جهت تشویق گسترش پایه پولی، از طریق وام‌های بانکی به‌جای QE به کار گرفته شد.

نقش تسهیل کمی (QE) در سیاست‌های پولی

سیاست‌های پولی، مدیریت سطح کلی تقاضای پولی را بر عهده‌دار. تقاضای پول به معنای، کل حجم پول و سرعت انتقال آن از شخصی به شخص دیگر است و اقتصاددانان از آن به‌عنوان سرعت گردش پول نام می‌برند. حجم پول از دو مؤلفه اصلی تشکیل می‌شود:

  • مقدار پول نقد در اقتصاد
  • میزان وام بانکی که پایه نقدی را ایجاد می‌کند.

بانک مرکزی، کنترل کل میزان وجوه نقد در سیستم را بر عهده ‌دارد. بااین‌وجود بانک مرکزی کنترل بسیار کمتری بر میزان وام‌های بانکی دارد و این به معنای ناکارآمد بودن سیاست نرخ بهره است. این بانک عملاً هیچ کنترلی بر سرعت گردش پول ندارد. پس کنترل پول نقد در یک دوره زمانی که تقاضای پول خیلی کند رشد می‌کند، موفقیت QE را بالا می‌برد و به همین دلیل است که سیاست QE در ایالات‌متحده و نیز پس‌ازآن در منطقه یورو استفاده شد. امروزه این واقعیت که اقتصاد در حال رشد نیست، دلیلی بر مقصر جلوه دادن QE و سیاست‌های پولی شده است، اما شواهد نشان می‌دهد، QE با موفقیت توانسته سطح متوسط قیمت‌ها را به کنترل درآورد. قطعاً سیاست‌های پولی نمی‌تواند مطابق با انتظارات و پیش‌بینی‌ها پیش برود، اما بااین‌حال تنها این سیاست‌ها برای کنترل سطح قیمت‌ها به کار گرفته می‌شوند.

سیاست QE/QT:

شاید سؤال پیش بیاید که زمانی که تسهیل کمی (QE) برای اولین بار در جریان بحران مالی سال ۲۰۰۸ (Financial Crisis) مورداستفاده قرار گرفت، یک سیاست آزمایش نشده بود؟ جواب منفی است. می‌توان گفت که QE تنها اسمی جدید برای قسمتی از یک سیاست بزرگ‌تر، یعنی عملیات بازار آزاد (Open Market Operation) بود. به‌این‌ترتیب که در آن یک بانک مرکزی، با خرید بدهی دولت (QE) پول نقد تزریق کرده و با فروش بدهی، پول نقد را از اقتصاد خارج می‌کرد. نکته قابل‌توجه این است که این کار به‌صورت ناشناس و از طریق بروکر انجام می‌شود. دلیل آن حفظ ثبات پولی است. درنتیجه عملیات بازار آزاد نوعی سیاست QE/QT است، به‌نحوی‌که در آن QT یا quantitative tightening به معنای سخت‌گیری کمی است. از سویی باید عنوان کرد که بانک مرکزی انگلستان (BOE)، بانک مرکزی اروپا (ECB) و فدرال رزرو (Federal Reserve) ، در دوره‌های مختلف زمانی سیاست QE را اعمال کرده‌اند. ولی درنتیجه در استفاده از سیاست نرخ بهره که علت واقعی ایجاد حباب در دارایی‌ها است، عملکردشان مناسب نبوده است و قطعاً بانک‌های مرکزی باید مسئولیت این اشتباهات را بپذیرند. نتیجه آن‌که درصورتی‌که بانک مرکزی عملکرد مؤثری داشته باشد، ثبات قیمت‌ها فضای مناسبی را برای تغییرات نسبی قیمت و رشد و شکوفایی اقتصاد ایجاد خواهد کرد.

بلاگ

تسهیل کمی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به مرکز پشتیبانی مستقیم بروکر آرون گروپس خوش آمدید، لطفا شیوه تماس دلخواه خود را انتخاب کنید: